Aard en Oorsprong van Verwachtingsdruk
- Een van de grootste veroorzakers van wedstrijdstress: Verwachtingsdruk vanuit de omgeving (ouders, vrienden, trainers, publiek, media) vormt in de sport een van de meest voorkomende grondoorzaken van nervositeit, faalangst en vluchtgedrag.
- Het Noordpool-voorbeeld: Expeditieleider Ragnar Thorseth verklaarde na zijn Noordpoolexpeditie in 1982 dat niet de extreme kou of het ijs het zwaarst was, maar de enorme druk dat verwacht werd dat ze moesten slagen.
- De ‘gevaarlijkste cocktail’: De meest destructieve mentale toestand ontstaat wanneer de druk van verwachtingen wordt gecombineerd met negatieve reacties opgeroepen door eerdere slechte resultaten.
- Persoonlijkheidsverschillen: Sporters met een flegmatische aanleg (‘nonchalant’) of een ‘sterke psyche’ kunnen het beste met verwachtingsdruk omgaan. Bij sommige sporters zijn verwachtingen daarentegen juist nodig om “opgejut” te worden tot een actieve aanvalshouding (“favoriete positie”).
Aanmoediging als Tweesnijdend Zwaard
- Keerzijde van complimenten: Hoewel aanmoediging meestal als positief wordt beschouwd, kan het onbedoeld omslaan in verlammende verwachtingsdruk.
- Onverwachte lof: Als een sporter onverwacht complimenten ontvangt (zeker van iemand die hij niet mag of die snel met lof strooit), kan de gedachte opkomen: “Nu juichen ze me toe – ze verwachten zeker dat ik het in het vervolg altijd zo goed blijf doen”.
Hoe Verwachtingen Werken & Hoe ze te Bestrijden
- Lof richten op de persoon, niet de prestatie: Om te voorkomen dat complimenten druk opbouwen, moet lof gericht zijn op de persoon zelf (waardering voor wie hij is) en niet op de geleverde prestatie.
- Effecten van verwachtingen: Scheppen angst, nervositeit en resulteren gemakkelijk in vluchtgedrag of een verdedigings-psyche. “Hangen vaak in de lucht” zonder dat er expliciet iets gezegd wordt (met name bij verwachtingen van ouders).
- Zekerheid opbouwen: Zekerheid groeit wanneer de sporter zich geaccepteerd voelt als mens, onafhankelijk van het resultaat. Vaste routines en een duidelijke dagstructuur vergroten het gevoel van controle en veiligheid.
Eigen verwachtingen van een sporter zijn vaak het resultaat van verwachtingen die anderen vroeger koesterden.
Vuistregels:
Vrijblijvend en ontspannen praten: Leiders en sporters moeten een ontspannen sfeer scheppen waarin openlijk gepraat kan worden om de beoefenaar te beschermen tegen verwachtingen.
Luisteren zonder zedepreken: Sporters moeten hun visie op de situatie kunnen geven zonder dat ze eerst naar langdurige uitleg of preken hoeven te luisteren.
Geheugensteuntjes:
- Verwachtingen berusten vaak op een verkeerde interpretatie door de sporter van wat anderen gezegd hebben.
- Een openhartig gesprek helpt misverstanden op te lossen en voorkomt dat negatieve reacties zich vastzetten in het bewustzijn voor een volgende wedstrijd.
Mentale Oefeningen
Om jezelf mentaal af te schermen van externe en interne verwachtingen reikt Railo de volgende herhaalbare gedachten/affirmaties aan:
- “Ik bepaal zelf wat ik denk”
- “Ik trek me niets aan van andermans verwachtingen”
- “Ik beslis over mezelf”
- “Ik aksepteer jezelf, hoe het ook gaat”
- “Wat anderen denken interesseert me niet”
- “De eisen van anderen laten me koud”
- “Anderen moeten hun eigen verwachtingen nakomen”
- “Ik kan tegen verwachtingen – voel me veilig en zeker”
- “Ik aksepteer de verwachtingen – ze hebben niets te betekenen”
- “Ik zet een scherm om me heen – hier dringt geen enkele eis doorheen”
- “Er staat een muur van zekerheid / zelfvertrouwen om me heen”