Ontspanningstraining omvat diverse technieken die helpen bij het bevorderen van ontspanning. Enkele bekende vormen zijn ademhalingstechniek, spierontspanning (zoals progressieve ontspanning), biofeedback, yoga, meditatie en autogene training. Deze tekst belicht de technieken die in de sport context erg bruikbaar zijn gebleken.

Ademhalingstechniek
- Samenhang met spanning: Bij spanning wordt de ademhaling sneller en hoger in de borstkas; bij ontspanning adem je dieper in de buik.
- Werking: Psychische spanning beïnvloedt de ademhaling, maar het omgekeerde geldt ook: door diep en langzaam in de buik te ademen, vermindert de psychische spanning.
- Toepassing: Neem een comfortabele, ongedwongen houding aan en adem in een rustig, diep ritme.
- Hulpmiddelen: YouTube ontspannings en ademhalings oefeningen kunnen in het begin steun bieden, maar moeten zo snel mogelijk worden afgebouwd (zoals een kruk bij revalidatie) om zelfstandigheid te bevorderen.
- In de sport: Mentale ademhalingstechnieken worden toegepast tijdens onderbrekingen in een wedstrijd om prestaties te verbeteren.
Spierontspanning (Progressieve Ontspanning)
- Koppeling fysiek en mentaal: Zowel sporters als toeschouwers bouwen spierspanning op bij spannende situaties. Door spieren bewust te ontspannen, neemt ook de mentale spanning en stress af.
- Oefenmethode:
- Spanning 5 tot 10 seconden intensief opbouwen en voelen in een specifieke spierbundel.
- Vervolgens 30 tot 60 seconden volkomen ontspannen en de rust ervaren.
- Herhaal dit eventueel voor dezelfde spierbundel of ga door naar de volgende.
- Doel: Bewust worden van het verschil tussen hoge en lage spiertractie om spierspanning te kunnen verminderen op momenten dat het nodig is. Dit helpt om vermoeidheid te verminderen, energie op te laden en nervositeit te reduceren.
Plaatselijke (Lokale) Ontspanning
- Toepassing: Richt zich specifiek op de spiergroepen die bij een specifieke sport het meest worden gebruikt (bijv. de vingers, pols en armen van een biljarter).
- Voordeel: Biedt een snelle manier om tijdens korte onderbrekingen in een wedstrijd spanning uit een specifiek lichaamsdeel weg te nemen.
Fysieke Activiteit bij Laagspanningssporten
- Inspanning geeft ontspanning: Fysieke activiteit vermindert fysieke spierspanning en brengt mentale rust.
- Advies bij nervositeit: Sporters in laagspanningssporten die last hebben van zenuwen of trillingen (tremor), hebben baat bij een reële fysieke inspanning vóór de wedstrijd. Hoe nerveuzer de sporter, hoe groter de benodigde fysieke inspanning.
Biofeedback
- Principe: Maakt fysieke reacties op spanning (zoals versnelde hartslag, transpiratie, spiertractie, temperatuurverschillen en verandering in huidweerstand) meetbaar via instrumenten.
- Toepassing: Sporters (zoals schutters) kunnen met behulp van geluidssignalen via apparatuur leren hun eigen hartslag en spanning bewust te sturen en te controleren.
Groeps- en Individuele Mentale Training
- Mentale Groepstraining:
- Personen met bepaalde problemen mogen uitsluitend deelnemen met toestemming van een arts.
- Respecteer mensen die geen waarde hechten aan mentale training om sociale problemen binnen het team/de club te voorkomen. Zorg voor openheid en goede informatie.
- Individuele Mentale Training:
- Begin thuis eenvoudig en kortstondig met één programma per keer.
- Bouw de tijdsduur pas op als de techniek goed wordt beheerst. Dwing jezelf niet als de motivatie ontbreekt.
- Timing: Het is het meest effectief om mentale training ná fysieke training te houden, omdat het lichaam door de fysieke inspanning al ontspannen is.