Zodra de wedstrijdspanning oploopt, geeft je lichaam direct een reeks fysieke stressreacties af. Je hartslag versnelt, je ademhaling wordt oppervlakkiger en je spieren spannen zich aan. Tegelijkertijd stijgt je bloeddruk, stroomt er meer bloed naar je spieren, maakt je lichaam stresshormonen zoals adrenaline en noradrenaline aan, en komen er extra suikers en vetten in je bloedbaan terecht.

In de oertijd was dit mechanisme – ook wel hulpbron-mobilisatie genoemd – ideaal om je klaar te stomen voor zware fysieke arbeid, zoals vechten of vluchten. Aan een biljarttafel heb je die brute spierkracht echter helemaal niet nodig; daar draait het om uiterste verfijning.
Tegelijkertijd gas geven en remmen
Wanneer de nervositeit tijdens een biljartpartij te hoog oploopt, keert deze lichamelijke reactie zich tegen je en wordt je prestatievermogen geremd. De spanning slaat dan namelijk te sterk door naar de zogeheten antagonisten: de spieren die een beweging juist tegenwerken.
Je lichaam werkt op dat moment als een auto waarbij de bestuurder tegelijkertijd het gaspedaal en het rempedaal intrapt. Je verbruikt enorm veel mentale en fysieke energie, maar je stoot wordt houterig en verliest alle souplesse en effectiviteit.
Het gevaar van ’tremor’ bij precisiesporten
Net als schieten, golf en boogschieten is biljarten een schoolvoorbeeld van een sport waarbij de precisie-motoriek centraal staat. Bij te veel nervositeit ontstaat het grote risico dat de spieren in je afstootarm en brughand zich met een veel te grote spanning samentrekken. Het gevolg is dat je lichaam begint te schokken en te beven.
In de sportpsychologie heet dit verschijnsel tremor, en aan het biljart kan dit je stoot volledig verpesten. Een trillende keu of een schokkerige doorstoot kost je direct de millimeterprecisie die nodig is voor een zuivere carambole. Lichaamsstabiliteit is daarom onmisbaar.
De les uit de atletiek: ‘Ontspannen’ presteren
Dat verhoogde spierspanning averechts werkt, zien we zelfs bij explosieve sporten zoals sprinten. Topsprinters die zeggen dat ze ‘ontspannen’ lopen, weten dat verkramping hen juist vertraagt. Zij zoeken naar een toestand waarin de actieve spieren optimaal werken, terwijl de remmende spieren (de antagonisten) zo ontspannen mogelijk blijven.
Voor een biljarter geldt dit nog sterker: je wilt een vloeiende afstoot zonder tegenwerkende spierspanning in je schouder, arm of pols. Onder grote nervositeit is die ontspannen staat van zijn vrijwel onbereikbaar.
De sleutel: Positieve activering zonder faalangst
Opvallend genoeg veroorzaken positieve emoties zoals motivatie, enthousiasme en gezonde wedstrijdspanning grotendeels dezelfde lichamelijke activering als nervositeit of agressie, maar dan zonder de verlammende spierverkramping.
De kunst voor iedere biljarter is daarom om voor en tijdens een partij de juiste manier te vinden om scherp, gemotiveerd en geactiveerd aan de tafel te staan, zonder daarbij faalangst of overmatige nervositeit op te roepen. Zo houd je je lichaam stabiel, je afstoot soepel en je focus vlijmscherp.